Diziler tarihi mi temizliyor? Günaydın! Burası Rumeli!
Televizyonların yeni gözdesi dönem dizileri. Tarihte yaşanmış olaylar ya da dönemlerden yola çıkılarak kurgulanan hikayeler, birbiri ardına izleyiciyle buluşuyor. Peki diziler tarihe ne kadar sadık kalıyor? Rumelili tarihçi Yıldırım Ağanoğlu Elveda Rumeli'yi Mehmet Niyazi Özdemir ise Hatırla Sevgili'yi tarihi doğru aktarmadıkları için eleştiriyor.


NURCAN ÇALIŞKAN
Yeni Åžafak 20 Ocak 2008

Tarih, dizi yapımcıları için yeni bir kazanç kapısı oldu. İstiklal ve Çanakkale mücadelesini anlatan Kurtuluş, Kırık Kanatlar, Kınalı Kuzular gibi yapımların ardından Çemberimde Gül Oya, Kelebek Çıkmazı gibi dönem dizileri ekrana geldi. Bu furya bir süredir Hatırla Sevgili, Karayılan ve Elveda Rumeli ile devam ediyor. Bir çoğu aynı proje tasarımcılarının elinden çıkan diziler, tarihi olayları ve dönemleri ekrana taşıyor. Yakın tarihi bilmeyen bir çok izleyici ise dizilerde anlatılanları 'gerçek' gibi izliyor. Peki diziler gerçekten dooğu bilgi mi veriyor? Bunu öğrenmek için Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı Rumeli Araştırmaları Grup Başkanı tarihçi-yazar Yıldırım Ağanaoğlu ile yakın tarih çalışmalarıyla tanınan tarihçi yazar Mehmet Niyazi Özdemir'in kapısını çaldık. Her iki tarihçi de sanat açısından beğendikleri dizileri, içerik olarak kıyasıya eleştirdiler.
Tarihçilerin görüşlerini vermeden önce hangi dizide ne anlatılıyor ve bu dizileri kimler yapıyor buna bakalım.


Solun 'acınacak' tarihi...


Dönem dizileri içinde en çok ses getiren şüphesiz Hatırla Sevgili. 27 Mayıs darbesiyle başlayan, Adnan Menderes, Deniz Gezmiş'in idamlarını anlatan, sağ-sol çatışmalarını yansıtan dizi 12 Eylül 1980 darbesinin anlatımıyla son bulacak. Dizinin proje tasarımı Sis Yapım ve Tomris Giritlioğlu'na ait, danışman ekipte ise Can Dündar, Yılmaz Karakoyunlu ile Ferhat Kentel yer alıyor. Tarihi ekranlara taşıyan bir diğer dizi de Karayılan. Bülent İnal ve Begüm Bingören'in başrollerini paylaştıkları dizi İstiklal Savaşı'nda Antep Urfa Maraş hattı üzerinde halkın da desteğiyle Fransızlara karşı mücade veren Karayılan isimli bir kahramanın hikayesini anlatıyor. Bu dizinin proje tasarımı yine Tomris Giritlioğlu'na ait. Erdal Özyağcılar ve Şebnem Sönmez'in başrollerini paylaştıkları Elveda Rumeli ise Osmanlı'nın son dönemindeki Balkanları anlatıyor. Konseptiyle izleyenleri tarihi bir yolculuğa çıkaran dizi, Rumeli'yi nasıl kaybettiğimizi esprili bir dille ekrana getiriyor. Dizi, başarılı bir yapım olarak dikkat çekiyor ancak tarihi gerçekleri aktarma konusunda oldukça tepki çekiyor.


ABDÃœLHAMÄ°D HAN YANLIÅž SUNULUYOR


Başta Elveda Rumeli olmak üzere tarihi dizilerle ilgili görüşünü aldığımız H. Yıldırım Ağanoğlu izleyiciye televizyon aracığılıyla tarih anlatmanın daha eğitici olduğu görüşünde. Ancak tarihin dizilere ya da televizyon yapımlarına uyarlanmasının ciddi bir sorumluluk gerektirdiğini düşünüyor. Elveda Rumeli'yi bu gözle değerlendiren Ağanoğlu, Rumeli asıllı bir tarihçi olarak Rumeli'yi konu alan bir dizi çekilmesinden son derece mutlu olduğunu söylüyor. Hatta dizide Sütçü Ramiz karakterini başarıyla canlandıran Erdal Özyağcılar'ın talebi üzerine Rumeli ağzı konusunda yararlanabilecekleri kaynakları da vermiş. Diziyi hem Rumelili hem de bir tarihçi gözüyle izleyen Ağanoğlu, dizide tarih açısından hassas davranılmadığını belirtiyor.


PÛRSİCAN'IN SEÇİLMESİ YANLIŞ


Dizide hikayenin geçtiÄŸi Pursican köyünün mekan olarak seçilmesini de eleÅŸtiren AÄŸanoÄŸlu, “Öncelikle Pürsican'ın ismi dizide söylendiÄŸi gibi Pürsıçan deÄŸil. Bunu düzeltmemiz gerekiyor. Ayrıca Rumeli'nin Türklerle ilgili tarihini anlatmak için seçilebilecek en son yer. Çünkü Pursican tarihi hiç yansıtmıyor” diyor. AaÄŸnaoÄŸlu, Balkanlarda tarih denilince akla gelen Ãœsküp, Saraybosna, PriÅŸtine, Kosova ve Selanik gibi tarihi hazinelerle dolu yerler varken Pursican'ın seçilmesini ismindeki ilginçliÄŸe baÄŸlıyor. Dizideki yanlışlıklardan örnekler veren AÄŸanoÄŸlu, ÅŸunları söylüyor: “Manastır Valisi'nin Pursican kaymakamını toplantıya çağırması da abes. Ä°stanbul Valisi'nin Sakarya'nın Hendek ilçesindeki kaymakamı toplantıya çağırması idari olarak nasıl imkansızsa bu da aynen öyledir.” AÄŸanoÄŸlu, Elveda Rumeli'de padiÅŸahın ve paÅŸanın oÄŸlunun küçümsendiÄŸine ve Makedonlar'ın da çok övüldüğüne dikkat çekiyor. Ayrıca dizide PaÅŸa'nın oÄŸlunun sınırsız yetkilere sahip olmasını da garip bulan yazar, “Osmanlı Devleti aÅŸiret ya da bedevi devleti deÄŸil, hukuku, mahkemesi olan bir devlettir” diyor.


RUMELÄ°'DE EZAN DÄ°NMEZDÄ°

BaÅŸrol karakteri Ä°ttihat ve Terakki üyesi Kara Kalpaklı Mustafa'nın da padiÅŸah ve saltanat düşmanı olarak lanse edilmesini doÄŸru bulmayan AÄŸanoÄŸlu, sözlerini şöyle sürdürüyor: “Sultan Abdülhamit, anlatıldığı gibi imparatorluÄŸu karanlığa hapsetmeye çalışan bir padiÅŸah deÄŸildir. Aksine Cumhuriyeti kuran nesiller, Abdülhamit'in Rumeli'de ve Anadolu'da yaptırdığı, nam salmış rüştiyeler ve mekteplerden yetiÅŸmiÅŸtir.” Bölge halkının önemli bir kısmının Müslüman olduÄŸunu, Rumeli'nin camileriyle ün saldığını, ezan sesinin dinmediÄŸini de vurgulayan AÄŸanoÄŸlu, Rumeli'yi anlatan bir dizide ezan sesinin duyulmamasını da düşündürücü buluyor. Tarihe gri bakmak gerektiÄŸini söyleyen AÄŸanoÄŸlu, 'Rumeli'nin elden gidiÅŸi sadece padiÅŸaha, Bulgar çetelerine ya da Ä°ttihat ve Terakki Cemiyeti'ne baÄŸlanamaz. Son 300 yıllık Osmanlı tarihine bakmak lazım” diyor. AÄŸanoÄŸlu, dizide anlatılan aÅŸkın yaÅŸanmasının ise 'dönemin ÅŸartları içinde imkansız' olduÄŸunu ifade ediyor. AÄŸanoÄŸlu, bu eleÅŸtirilerinin yanında Ãœsküp Türk Tiyatrosu oyuncularının dizideki performansını beÄŸendiÄŸini, Rumeli aÄŸzının iyi konuÅŸulduÄŸunu da belirtiyor.


SOL AJÄ°TASYONLA ANLATILIYOR


Dizileri taraflı olmakla suçlayan Tarihçi, yazar Mehmet Niyazi Özdemir ise Türkiye'nin televizyonlarla zihin iÅŸgaline uÄŸratıldığını düşünüyor. 'Bırakın kitabı, gazete okumayı bile alışkanlık edinmemiÅŸ bir toplum' olduÄŸumuzu vurgulayan yazar, “Böyle bir topluma hitap eden basın ve yayın organları önemli bir propaganda aracı olarak kullanılıyor.” diyor. Televizyonda ilgi gören dizilerin özellikle solda bir tarih temizleme çabası içindeki yapımlar olduÄŸuna dikkat çeken Özdemir, ÅŸunları söylüyor: “Solun tarihi ajitasyon yapılarak anlatılıyor. Hatırla Sevgili'de Deniz GezmiÅŸ önderliÄŸinde hareket eden sol görüşlü gençlerin durumunu izleyenler üzülüyor. Ancak aynı duygular saÄŸ görüşlü gençler için nedense hissedilmiyor” diyor. Aydın çevrelerin bilinçli çalışmalarla tarihle hesaplaÅŸmaya çalıştıklarını savunan Özdemir, “Bu gibi yapımlarla tarihten kurtulmaya çalışmasınlar, sanatın tarihi deÄŸiÅŸtirmeye gücü yetmez” diyor.


YÖNETMEN:KRONOLOJİYE SADIK KALIYORUZ

Elveda Rumeli'nin yönetmenlerinden Tarkan KarlıdaÄŸ ise, dizinin tarih kronolojisine son derece sadık kalınarak çekildiÄŸini savunuyor. Tarihte meydana gelen Girit Ayaklanması, Ä°ttihatçılara yapılan haksızlıklar ve Makedonya'da Bulgar çetelerinin varlığının reddedilemez gerçekler olduÄŸunu iddia eden KarlıdaÄŸ, “O dönemde yaÅŸanmış olaylar üzerinden oluÅŸan senaryoda, karakterler deÄŸiÅŸtirilebilir.” diyor. PaÅŸanın oÄŸlu Abdül karakterinin hayali bir karakter olduÄŸunu dile getiren yönetmen, “Tarihteki karakterlere birebir baÄŸlı kalınırsa ortaya çıkan ÅŸey dizi deÄŸil belgesel olur” diyor. KarlıdaÄŸ, Rumeli'nin 'Müslüman' kimliÄŸinin dizide görünmemesiyle ilgili eleÅŸtirileri, “Bayram namazı çektik, imam görüntüledik. Önümüzdeki günlerde cenaze namazı kıldıracağız. 'Biz burada Müslüman Hristiyan çatışmasını vermiyoruz. Sıcak ve sevimli bir aile dizisi çekiyoruz” cümlesiyle cevaplıyor. KarlıdaÄŸ, tarihi olaylar üzerinden ders vermeye çalışmadıklarını da söylüyor.

20.01.2008