Cumhuriyet 23.10.2008
GÃœNDEM

MUSTAFA BALBAY

Yugoslavya Nasıl Parçalandı?

Son günlerde Türkiye’nin iç gündemini düşünürken nedense, Yugoslavya’nın nasıl parçalandığı sorusu daha çok aklıma düşmeye baÅŸladı! Balkanlar’a, hem hüzünlü hem sevinç çoÄŸaltıcı geziler yaptım.

Sırt çantasıyla en uzun gezinin sonrasında bölgenin kitabını yazarken Türkçenin anlatım gücünden,

sözcüklerin içindeki gizli enerjiden yararlanıp şu tarifi yaptım:

Bal... Kan...Lar...

Bal tadının ve kan kokusunun coğrafyası.

Bunu en çok hissettiÄŸim bölge tabii ki eski Yugoslavya toprakları oldu. Yugoslavya nasıl tarih sahnesinden silindi, sorusunun yanıtı, Turgut Özakman ustamızın diliyle “tarih bilincini diri tutmak” açısından son derece öğreticidir.

Yugoslavya sözcüğünün anlamı şu:

Güney Slavları...

Yugoslavya’nın kurucusu Tito, adı ırksal ve etnik temele dayalı olmayan bir devletin kalıcılaÅŸabileceÄŸini düşündü. Bu ad uygundu. 4 Mayıs 1980’de ölümüne dek, yönetim gücünün tüm halkalarını kullanarak ülkesini ayakta tuttu. DoÄŸu-Batı bloku ayrımının dışında kalmaya özen gösterdi, BaÄŸlantısızlar’ın öncüsü oldu. Ölümünden sonra sürdürülmeye çalışılan “kolektif yönetim” tam Batı’nın diÅŸine göreydi!

***

1980’lerin sonundan itibaren ABD ve Avrupa ülkeleri usul usul Yugoslavya içindeki etnik grupları kaşımaya baÅŸladı. ABD’nin planı ÅŸuydu:

“Yugoslavya, Kosova’dan parçalanır... Stratejimizi ona göre çizelim...”

Ancak Almanya’nın daha erken davranması, “Yugoslavya birliÄŸinin içindeki Hırvatistan bağımsızlığını ilan ederse tanırım” çıkışını yapması hesapları deÄŸiÅŸtirdi. Hırvatistan’ın bağımsızlığı Bosna-Hersek’i tetikledi, ardından Makedonya...

Bosna-Hersek, baÅŸta baÅŸkent Saraybosna olmak üzere 1992-1996 yılları arasında çok kanlı bir iç savaÅŸ yaÅŸadı. 3 milyon nüfuslu ülkede 250 bin kiÅŸi yaÅŸamını yitirdi, 1 milyon kiÅŸi yaÅŸadığı yeri terk etmek zorunda kaldı. Batı, Saraybosna’nın bütün gücünü birbirine karşı kullanıp tükenme noktasına gelinceye dek durumu seyretti. Uygun bulduÄŸu bir aÅŸamada “barış operasyonu” gerçekleÅŸtirdi.

Yugoslavya Federal Cumhuriyeti, 21. yüzyıla Hırvatistan, Slovenya, Bosna-Hersek, Makedonya’yı doÄŸurmuÅŸ bir ülke olarak girdi... Bunca doÄŸumdan sonra 2003’te kendisini bitirdi, adı deÄŸiÅŸti:

Sırbistan ve Karadağ Cumhuriyeti!

2006’da KaradaÄŸ da ayrı bir devlet oldu.

Geriye kaldı Sırbistan Cumhuriyeti... Belgrad, bu sınırları mutlaka korumalıyım refleksiyle, içinde milliyetçiliÄŸi de barındıran çıkışlar ararken Åžubat 2008’de Kosova bağımsızlığını ilan etti.

***

Parçalanma burada durdu mu?

Görünen o ki, hayır...

Önümüzdeki dönem Bosna-Hersek 3’e ayrılırsa, Makedonya’nın kuzeyinden Arnavutlar ayrılırsa, Sancak bölgesi sesini yükseltirse ÅŸaşırmamak gerekir.

Çünkü, ayrılıkların öne çıkartılması temel politika olarak belirlendi mi, işin ucu yok!

ÖrneÄŸin; Bosna-Hersek’te barış ortamı öylesine pamuk ipliÄŸine dayalı baÄŸlantılarla kuruldu ki, bir fiske her ÅŸeyi karıştırmaya yeter...

Ahmet Taner Kışlalı’nın sık kullandığı tümcelerden biri ÅŸuydu:

“Ayrılıkları öne çıkardınız mı, buyrun Tito’nun kurduÄŸu Yugoslavya... Ortak yanları öne çıkardınız mı, buyrun Mustafa Kemal’in kurduÄŸu Türkiye...”

Yugoslavya 1980’lerin sonunda parçalanma kulvarına sokuluyor... 90’lar boyunca lime lime ediliyor... 2003’te adı bitiriliyor... Yıl 2008, hâlâ tam olarak parçalanamadığı düşünülüyor!

BaÅŸka yorum yok!

ankcum@cumhuriyet.com.tr