İlber Ortaylı
Milliyet 5 Temmuz 2009

Ä°dris Bostan, Adriyatik’te Korsanlık
Ä°dris Bostan, Osmanlı denizcilik tarihinin bizdeki en önemli temsilcisi; Osmanlı denizciliÄŸi üzerine kaleme aldığı araÅŸtırmalar ve makaleler çuval dolduracak sayıda. Tamamen Topkapı ve BaÅŸbakanlık ve Denizcilik arÅŸivi gibi yerlerdeki çalışmalarını, hayatının bir döneminde Venedik arÅŸivleri ve Ä°talya’daki ve Avrupa’daki akademik çalışmaların tetkikini de ele alan çalışmalarla tamamlıyor.

Adriyatik’te korsanlık
1575-1620 arasında Osmanlılar; Adriyatik’in Hırvatları sayılan Uskoklar ve Venedikliler arasındaki korsanlık faaliyetlerine dayanıyor. Korsanlık bir nevi deniz gerillasıdır ama bugünkü anlamında haydutluk deÄŸildi. Ä°ngiltere, Venedik Cumhuriyeti ve Osmanlı Ä°mparatorluÄŸu gibi deniz güçleri korsanlığı da resmi politikalarının bir icabı olarak örgütler ve himaye ederdi. Nitekim Adriyatik’in Uskoklarını temelde Avusturyalılar yani Habsburglar Ä°mparatorluÄŸu Türklere karşı himaye edip kışkırtmış, Venedik ise onlarla hem mücadele etmiÅŸ hem de zaman zaman Türklere karşı kullanmıştır. Türk imparatorluÄŸu ise hiç şüphesiz Cezayir, Tunus ve Trablusgarb denizcilerini Anadolu’dan gönderdiÄŸi yeniçeri statüsündeki kul tabir ettiÄŸi savaşçı zümre ile beslemiÅŸ ve Kuzey Afrika denizciliÄŸini resmi korsanlık faaliyeti için kullanmıştır.
Adriyatik’teki korsanlık bizim en az bildiÄŸimiz ama Alman, Avusturyalı, Ä°talyan ve Hırvat tarihçilerin ise bildiklerini zannettikleri bir alandır. Kaynakların çeÅŸitliliÄŸi ve özellikle arÅŸivlerin kullanımında Akdeniz ülkelerinin tarihçi grupları bile yeterli deÄŸildi. Özellikle Türk arÅŸivlerini Avrupalıların ve bizim Adriyatik’teki Osmanlı hakimiyetini kavramak açısından yeterli kullandığımız söylenemez. Ä°dris Bostan Uskoklar dediÄŸimiz Hırvat denizcilerin korsanlık faaliyeti ile Osmanlı deniz ve kara gücünün bunlarla mücadelesini bu eserde ele alıyor. Aynı zamanda Adriyatik Denizi’nin son dört asrının
hoÅŸ anlatımlı bir tarihi ve haritalarımızı Adriyatik kıyısına indirmekte beis görmüyoruz. Ama bu denizde ne kadar hakim olduÄŸumuzu tartışmak durumundayız. Adriyatik hakimiyetimiz ne hiç ne de heptir. Osmanlıların Adriyatik’teki hakimiyet derecesini ve gücünü anlamak için bu gibi eserlerin daha çok okunması gerekiyor.